Ryzyko uszkodzenia krocza i pochwy podczas porodu dotyczy większości kobiet i szacuje się, że około 85% kobiet doznaje różnego stopnia uszkodzenia. Pęknięcia, nacięcie lub otarcia zewnętrznych i wewnętrznych narządów płciowych mają konsekwencje nie tylko fizyczne jak ból, trudności z oddaniem bądź trzymaniem moczu, kału, problemy z siadaniem. Kobiety skarżą się również na bezsenność, utrudniony kontakt i opiekę nad dzieckiem, wycofanie z życia społecznego, utrudniony powrót do seksualności, a nawet depresje.
Jak wiec zmniejszyć ryzyko urazów narządów płciowych podczas porodu?
- Odpowiednie odżywianie i nawadnianie
Nie będę tutaj wiele pisać, bo wiem, że kobiety wiedza na ten temat więcej niż niejeden polityk o polityce. Chodzi o to, że do prawidłowej funkcji (m.in. elastyczności) i naprawy naszego organizmu potrzebna jest zróżnicowana dieta i nawodnienie. Niemniej jednak są produkty, których nie można jeść w ciąży ze względu na zawartość rtęci, zbyt dużo witaminy A (powoduje uszkodzenia płodu) zakażenia bakteriami typu Salmonella, E.Coli. Są to sery pleśniowe, niektóre ryby np. makrela, pasztet i wątróbka, niedogotowane mięso, ryby, niepasteryzowane mleko.
- Pozycje podczas porodu
Podczas pierwszej fazy porodu, kiedy główka dziecka obniża się w miednicy, zaleca się takie pozycje, w jakich kobieta czuje się najwygodniej (oprócz stania na głowie i leżenia w łóżku) chodzenie, stanie, kolankowo-łokciowa, kucanie, klękanie, siedzenie.
W drugiej fazie porodu, gdy szyjka macicy jest w pełni rozwarta, należy poczekać na skurcze parte. Jeśli kobieta zastosowała znieczulenie, pełne rozwarcie można potwierdzić badaniem wewnętrznym. Kiedy główka dziecka jest już widoczna, najlepsze pozycje do ochrony krocza to pozycja kolankowo-łokciowa lub leżenie na lewym boku. Pozycje te znoszą nacisk na tkanki krocza i pozwalają na powolne adaptowanie się tkanek do rodzącej się główki dziecka.
Pozwolę sobie tutaj również wspomnieć, jak ważna jest również technika parcia. Kobieta powinna słuchać własnego ciała i przede wszystkim przeć, kiedy czuje parcie. Kiedy główka jest na tyle widoczna i tkanki krocza są maksymalnie rozciągnięte (uwierz mi, nie przeoczysz, będziesz czuła ból, pieczenie, mrowienie) należy (i tu łatwo się mówi, gorzej robi) się rozluźnić! Znowu ma to za zadanie zaadaptowanie tkanek na ciśnienie i powolne urodzeni się główki. W rozluźnieniu pomaga skupienie się na oddechu, wykonuje się szybkie wdechy i wydechy ustami (tak jak pies, kiedy mu jest gorąco, tylko nie musicie wystawiać języka).
- Woda
Udowodnione jest, że ciepły kompres na krocze podczas parcia, ma korzystne działanie. Pozwala na rozluźnienie mięśni i tkanek, co znowu sprzyja lepszej adaptacji oraz ma działanie kojąco-przeciwbólowe. Co do porodu w wodzie i prewencji pęknięć w ich czasie, wyniki badań są bardzo różne, aczkolwiek zmniejsza ból i działa rozluźniająco.
- Masaż krocza
Masaż krocza jest bardzo pomocny w przygotowaniu tkanek krocza do rodzenia główki dziecka, pozwala na poznanie własnego ciała i nauki radzenia sobie z dyskomfortem „rozciągnięcia”.
Przygotowanie:
- Czyste ręce z przyciętymi paznokciami.
- Lubrykant (można kupić w aptece) lub oliwa z oliwek, nie poleca się używać dziecięcych oliwek, wazeliny.
- Znajdź wygodne miejsce, gdzie nikt nie będzie ci przeszkadzał, lustro może też się przydać.
- Ze względu na skomplikowaną pozycję, niektóre kobiety, proszą partnera o wykonanie masażu.
- Masaż wykonujemy przynajmniej 5 minut dziennie, przez ostatnie 6 tygodni ciąży, (czyli od 34 tg.).
- Masaż najlepiej wykonywać po kąpieli, kiedy tkanki są miekksze i bardziej ukrwione, a ty bardziej rozluźniona.
Pozycje:
- Leżąc na łóżku, podkładasz kilka poduszek pod górną cześć pleców, zgięte kolana i rozwarte nogi.
- Podczas kąpieli w wannie, ugięte nogi, jedna noga oparta o brzeg wanny, potem zmiana nóg.
- Stojąc np. pod prysznicem z jedna noga oparta o krzesełko.
- Siedząc na toalecie.
Technika:
- Włóż oba kciuki lub palce wskazujące obu rąk, do dolnej części pochwy (pierwszy raz możesz spróbować wkładając jeden palec lub kciuk).
- Naciskając w dół, w stronę kręgosłupa oddalaj i przybliżaj do siebie palce/kciuki obu rąk, wykonując masaż w kształcie litery „U”.
- Masaż powinien być przyjemny i powinnaś czuć znaczące rozciągnie skóry i pochwy
Przeciwwskazania:
- Infekcje dróg moczowych, rodnych, grzybice.
- Łożysko nisko usadowione.
- Nieprawidłowości w ułożeniu dziecka np. poprzeczne.
Pielęgnacja rany
Czy rana po cieciu cesarskim czy zszyte krocze, zasady są takie same:
- Utrzymywać ranę w czystości,
- czyli myjemy czysta woda (bez dodatków mydeł antybakteryjnych, zapachowych, soli. Zioła są dozwolone), aby nie zaburzyć naturalnego Ph i nie zniszczyć naturalnej bariery ochronnej,
- częsta zmiana wkładek, można brać kąpiel, aczkolwiek prysznic lepszy,
- dostęp powietrza, bawełniana bielizna, nie za ciasna,
- przeciwdziałać bólowi,
- okłady z lodu lub kąpiele,
- siedzenie na poduszce,
- leki doustne lub czopki z paracetamolem, diclofenac (Ibuprom)
- należy pamiętać, że dieta, ilość snu, palenie, stres, nadwaga i inne choroby jak np. cukrzyca, mają wpływ na gojenie ran,
Kiedy zgłosić się do lekarza?
- krocze nagle stało się bolesne, nabrzmiałe, gorące w porównaniu do innych części ciała,
- brzydko pachnące upławy,
- objawy grypopodobne tj. wysoka temperatura, dreszcze, bóle mięśni, apatia.
Ćwiczenia mięśni dna miednicy
Podczas ciąży i porodu dochodzi do rozciągnięcia mięśni dna miednicy. Słabe mięśnie dna miednicy, mogą prowadzić do nietrzymania moczu/kału, obniżania i wypadania macicy oraz bolesnych stosunków płciowych. Co przed porodem rozciągałyśmy, teraz musimy wzmocnić.
Technika wykonywania ćwiczeń dna miednicy:
- usiądź na toalecie, zacznij oddawać mocz, po czym przerwij lub wyobraź sobie, że masz tampon i spróbuj zacisnąć mięśnie, aby przesunąć go w gorę, żeby nie wypadł albo umyj ręce włóż palec do pochwy i zaciśnij mięśnie wokół palca,
- wykonując ćwiczenia należy być rozluźnionym i swobodnie oddychać, możesz ćwiczyć oglądając TV, lub każdego ranka po przebudzeniu, niech stanie się to twoja rutyną, jak mycie zębów. Najważniejsze, że nikt nie wie, że ćwiczysz!
- ćwiczymy 10 powtórzeń po 10 sekund każde, napiąć mięśnie trzymać 10 sekund rozluźnić, 5 sekund odpoczynku i napnij znowu,
- druga seria ćwiczeń polega na szybkim i maksymalnym napięciu mięśni, natychmiastowym rozluźnieniu z 2 sekundowym odpoczynkiem i ponownym maksymalnym napięciu, seria 10 powtórzeń.
Niestety nie zawsze jest możliwe zupełnie zapobiec pęknięciom, uszkodzeniom krocza i okolicznych tkanek, ponieważ niektóre czynniki są zupełnie niezależne od nas samych. Do nich należą:
- Urodzenie dużego dziecka,
- Ułożenie dziecka,
- Predyspozycje genetyczne (ilość kolagenu w tkankach).
Zapraszam do dyskusji.
Sylwia Szarwark – Polożna, Fizjoterapeutka
Bibliografia:
Aasheim V, Nilsen ABV, Lukasse M et al (2011). ‘Perineal techniques during the second stage of labour for reducing perineal trauma’. Cocherane Data Systematic Review, 12: CD006672. DOI: 10.1002/14651858.CD006672.pub2
Albers, L. L.(2007). Minimizing genital tract trauma and related pain following spontaneous vaginal birth. Journal of Midwifery and Womens Health. 52(3):246-253
Baker K (2010) Midwives should support women to mobilize during labour. British Journal of Midwifery vol18 No 8: 492-497
Emery S & Ismail S (2013) Patient awareness and acceptability of antenatal perineal massage, Journal of Obstetrics & Gynaecology, 33:8 839-43
Gupta, J. K. et al. (2004). Position in the second stage of labour for women without epidural anaesthesia. The Cochrane Database of Systematic Reviews. Issue 1. Art No: CD002006.pub2. DOI: 10.1002/14651858.CD002006
Labrecque M, Eason E, Marcoux S (2000) Randomised trial of perineal massage during pregnancy: perineal symptoms three months after delivery, American Journal Obstetrics and Gynaecology Jan; 182 (1 Pt1): 76-80
Soong, B. and Barnes, M. (2005). Maternal position at midwife-attended birth and perineal trauma: Is there an association? Birth: Issues in perinatal care. 32:164-169
Steen M, (2010) Care and consequences of perineal trauma. British Journal of Midwifery vol 18 No 11; 710-715
Steen M, Roberts T, (2011) The consequences of pregnancy and birth for the pelvic floor. British Journal of Midwifery Vol 19 No 11; 692-698
Stolberg J, (2012) Enhancing postnatal perineal care: Part 2 The Practising Midwife Vol 15 No 7; 34-36
